Ammoniakzaken

Beste VBBM boeren,

Er blijft veel gaande rondom ammoniakbeleid. We hebben recent een gesprek met ambtenaren van het ministerie gesproken over de nieuwe vrijstelling. Die stonden er zogezegd niet om te springen, en willen meer borging van ons systeem.

Uiteraard geven we niet op en gaan we bedenken hoe we de vrijstelling op een werkzame manier kunnen behouden.

Interessante topics op foodlog hieronder, bijdragen van Nicolaas Gerrits, ammoniak deskundige. Zeer de moeite waard om even door te nemen!

https://www.foodlog.nl/artikel/waarom-het-rivm-steeds-onder-vuur-ligt-ammoniakkunde-voor-dummies

https://www.foodlog.nl/artikel/waarom-het-rivm-steeds-onder-vuur-ligt-2-de-onverklaarbare-trendbreuk-van-2

https://www.foodlog.nl/artikel/rivm-onder-vuur-3-ammoniakemissie-van-nederlandse-boeren-blijkt-kleiner-dan

Manifest en motie voor bovengronds uitrijden van mest!

Manifest en motie voor verlenging bovengronds uitrijden van mest

De ‘Vereniging tot Behoud van Boer&Milieu’ (VBBM) heeft vandaag een manimest (manifest) aangeboden aan de vaste Kamercommissie van landbouw. De Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV) was ook aanwezig om het manifest te ondersteunen. In het manifest pleiten zij voor toekomstbestendig mestbeleid. De huidige koers waarin technische en chemische maatregelen, om milieudoelstellingen te behalen, centraal staan, is een doodlopende weg volgens VBBM. De vereniging is al 30 jaar pleitbezorger voor mestbeleid die biologische principes volgt. Het bovengrondse aanwenden van kwaliteits- (drijf)mest is daarbij een speerpunt. De vereniging vindt de tijd rijp voor de overheid om een alternatieve koers te faciliteren. Zij vinden een bondgenoot in Tjeerd de Groot, landbouwwoordvoerder van D66, die warm pleitbezorger is van kringlooplandbouw. De Groot diende vandaag, samen met collega Futselaar (SP) een motie in om de huidige vrijstelling voor bovengronds bemesten te continueren.

Van end of pipe naar bronmaatregelen
In het manifest pleit VBBM voor de gewenste beleidsrichting; Gebaseerd op broninterventies en de biologie die leidend is. Er zijn uitstekende mogelijkheden voor emissiereductie via rantsoenmaatregelen voor vee of  het laten fermenteren, in plaats van rotten (anaerobe omzetting van eiwit) van (drijf)mest. Mest van een goede kwaliteit heeft minder stikstofverliezen door emissie of uitspoeling omdat het veel organisch gebonden stikstof bevat. Boeren die zijn verenigd in de VBBM laten koeien, dankzij broninterventies, mest produceren welke 30% minder ammoniakale stikstof bevat dan mest die geproduceerd is op een gemiddeld bedrijf in Nederland. Omdat de totale emissie dankzij VBBM management laag is zou deze mest nog gewoon bovengronds moeten kunnen worden aangewend, vindt VBBM. Te meer nu de emissiefactor van verschillende bemestingsmethodes discutabel zijn en de berekende reductie zich niet terugvertaalt in een zichtbare daling van ammoniakconcentraties in de lucht. VBBM is overtuigd dat er een kanteling plaats dient te vinden bij de wetgever die zich door moet vertalen in een andere benadering in wetenschappelijk onderzoek. Het ministerie wees dit voorjaar de vraag om verlenging van de vrijstelling voor bovengrondse bemesting resoluut van de hand. De motie van Tjeerd de Groot (D66) en Frank Futselaar (SP), om de vrijstelling voor bovengrondse bemesting te verlengen met vijf jaar, is dan ook koren op de molen van beide boerenverenigingen.

Tjeerd de Groot, landbouwwoordvoerder van D66, steunt dit manifest: “Kringlooplandbouw draagt bij aan duurzame voedselproductie die in evenwicht is met de natuur. Daarom dien ik vol overtuiging deze motie in met mijn collega Futselaar. Om de kringloop nog beter te sluiten pleit ik in de Tweede Kamer ook voor betere mestkwaliteit en een gezondere bodem. Dat is goed voor het klimaat, want het houdt het grondwater schoon en de natuur intact. Op die manier zorgen we er samen voor dat kringlooplandbouw écht de standaard wordt”.

Duurzaam mestbeleid

Erik Valk, voorzitter van de VBBM: ‘Overheid, wetenschap en politiek hebben de laatste jaren de mond vol van duurzaamheid. Wat mij betreft een holle term waar het mestbeleid aangaat. Ze weigeren de ingezette weg van technische en chemische oplossingen los te laten. Mest wordt verplicht ondergewerkt waardoor lachgasproductie uit landbouwbodems is verdubbeld (bron: RVO) door stikstofomzettingen in de bodem. Vervolgens belanden we in het klimaatdossier voor een enorme uitdaging, terwijl lachgas 320 keer CO2 is. In het verleden is de grote fout gemaakt door van de biologie af te stappen en in verschillende milieudossiers door middel van techniek en chemie oplossingen af te willen dwingen. De natuur laat zich niet sturen, mest hoort op de grond, dat heeft een reden. Het onderwerken van mest is funest voor een goed functionerend bodemleven, wat cruciaal is voor de juiste omzetting van nutriënten. De enige juiste wijze van landbouw bedrijven heeft in mijn optiek alles te maken met het volgen van de principes van de natuur. Het kàn anders, dat bewijzen boeren van de VBBM. Biedt hen dan ook de ruimte om dat te doen’.

Ook de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV) ondersteunt VBBM manifest
Ook de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV) was aanwezig bij de petitieaanbieding van VBBM en is positief over de ingediende motie van de Groot en Futselaar. De standpunten van de VBBM past goed bij wat NMV voor ogen heeft. Harm Wiegersma, voorzitter van NMV, was bij de manifestaanbieding aanwezig in Den Haag: ‘ Veel beleid is tot stand gekomen omdat er constant ingezet is op productiemaximalisatie en efficiency. Er zijn alleen ook betere mogelijkheden om ammoniakemissie te beperken, waar NMV absoluut voorstander van is. Waar VBBM het met name zoekt in bronaanpak zijn wij bijvoorbeeld groot voorstander van het ‘Aeromix systeem’. Door het zuurstof aan mest toe te voegen krijg je mest die minder ammoniakaal stikstof bevat en gerijpt is. Wanneer je op deze wijze ammoniakemissie kunt reduceren zou die reductie gevalideerd moeten worden, zodat het onderwerken van mest niet meer noodzakelijk is. Dat is beter voor het hele systeem, dat zien wij al jaren in. Hopelijk leidt deze motie er tevens toe dat de beleids- en wetmakers zich hier eens te meer bewust van worden er ruimte voor gaan bieden en onderzoeken faciliteren’.

In 2013 zorgde een politieke motie er voor dat boeren, die aan door VBBM gestelde voorwaarden voldoen, mest nog steeds bovengronds aan mogen wenden. Mestinjectie is bij wet verplicht maar kent volgens de vereniging vele ongewenste neveneffecten die nog steeds onderbelicht zijn. VBBM hoopt dan ook dat op het moment dat er over de motie gestemd zal worden de kamer zich net als in 2013 kamerbreed achter de motie zal scharen en de keuze maakt voor het scheppen van ruimte voor toekomstbestendig mestbeleid.

Lees meer over de missie van de VBBM hier

Nieuwsbericht vrijstelling bovengronds bemesten:

https://www.nieuweoogst.nu/nieuws/2018/06/07/kamerleden-steunen-verlenging-bovengronds-uitrijden

Kamerleden steunen verlenging bovengronds uitrijden

Kamerleden Frank Futselaar (SP) en Tjeerd de Groot (D66) dienen nog voor het zomerreces een motie in voor een verlenging van de Vrijstelling voor het bovengronds aanwenden van mest.

Een kleine groep van circa tweehonderd grondgebonden melkveehouders maakt al vijf jaar gebruik van deze vrijstelling. Die groep is er veel aan gelegen door te kunnen gaan met deze, volgens de boeren, natuurlijke manier van bemesten van hun gronden. Ook stellen ze dat deze wijze van mest aanwijzen goed is voor het bodemleven en de weidevogels.

Vijf jaar geleden, in juli 2013, werd een motie voor een vrijstelling voor de duur van vijf jaar Kamerbreed aangenomen. Het ministerie voerde de motie toen uit maar stelde in overleg met de kringloopboeren wel strikte voorwaarden.

Voorwaarden

Wie mee wil doen aan de vrijstelling moet aantoonbaar als kringloopboer werken. Dat betekent goed sturen en daarmee reduceren van stikstof en eiwit en een maximale kunstmestgift van100 kilo per hectare. Ook weidegang is een voorwaarde.

Beide maatregelen hebben een positief effect op reductie van ammoniakemissie. In de motie van de SP en D66 staat dan ook dat de voorwaarden voor de Vrijstelling ongewijzigd moeten blijven.

De VBBM

[metaslider id=30]

De club

De VBBM bestaat inmiddels al zo’n 30 jaar. Jaren waarin er binnen onze vereniging ontzettend veel kennis is opgedaan over duurzame landbouw en (kringloop)landbouwsystemen. De VBBM is dé vereniging waar u zich bij aan kunt sluiten als u duurzame en toekomstbestendige landbouw wilt toepassen.

Enerzijds zet de vereniging zich in om draagvlak voor het gedachtegoed te creëen bij overheid, politiek en collegaboeren. Anderzijds zijn wij altijd bezig met ervoor te zorgen dat ónze leden tijdens hun lidmaatschap de handreikingen krijgen en kennis op doen die zij nodig hebben om stappen te zetten in hun  eigen bedrijfsproces. De ‘Vereniging tot Behoud van Boer en Milieu’ doet het niet van de boeren, maar nog echt vóór boeren. Dat is ons doel: Het bevorderen van boerenbedrijven die economisch rendabel mét behoud van milieudoelstellingen kunnen presteren. Het is onze missie om dit gedachtegoed breed uit te meten in ons land, waarbij wij de laatste jaren steeds meer erkenning ontvangen voor gedachtegoed die aanvankelijk controversieel verklaard is. Dit sterkt ons om door te gaan in deze missie!

Spreekt u dit aan? Kom gerust eens langs op een van de activiteiten die wij  voor onze leden organiseren. U mag als geïnteresseerde vrijblijvend kennis komen maken. Voelt u zich direct helemaal thuis? Word dan vooral lid om samen met ons onze missie voort te zetten: Het implementeren van kringlooplandbouw die werkelijk zorgt voor het behoud van de boer, zorg draagt voor onze waardevolle bodems én het milieu dient.

Dat is waar VBBM voor staat.

De geschiedenis van de VBBM

De ‘Vereniging tot Behoud van Boer en Milieu’ (VBBM) is in 1989 opgericht. In de tijd van de aanstelling van Erik Valk, de huidige voorzitter van de vereniging, zei deze daar het volgende over: ‘Het is niet voor iedere vereniging weggelegd om deze werkwijze zo lang vol te houden’. Erik doelt daarmee op het feit dat De VBBM al meer dan 25 jaar kringlooplandbouw voorstaat, ver voor dit thema populair werd zoals vandaag de dag het geval is. Binnen de VBBM zullen we dit actief uit blijven dragen.

De VBBM heeft ontzettend veel kennis over alle facetten van kringlooplandbouw. Daarbij zijn nog steeds veel zaken van dit thema onderbelicht, waarbij wij als VBBM de overtuiging hebben dat deze in de toekomst, in navolging op kringlooplandbouw, net zo in de belangstelling zullen komen te staan. Dat kan niet anders: te lang is er in de landbouw ingezet op chemische en technische oplossingen, terwijl dit veelal de weerstand van de kringloop op een landbouwbedrijf ondermijnt. Die tendens is in toenemende mate zichtbaar in onze sector. Steeds meer gewasbeschermingsmiddelen blijken noodzakelijk, de vitaliteit van de gewassen en de bodem zelf is achteruit geboerd. Dat wij ons op een keerpunt bevinden, is De VBBM van overtuigd: We moeten toe naar het bedrijven van landbouw bedrijven volgens de principes van de natuur. Bouwen aan land, door deze principe te optimaliseren en te ondersteunen. VBBM boeren doen dat al meer dan 25 jaar, en met succes. Over het ontstaan en de ideeën van onze vereniging leest u hieronder meer:

 

VBBM voorzitter Erik Valk 8 september 2017 tijdens VBBM symposium ‘Bodem, Mest&Voedselkwaliteit’.

 
 

 

De vereniging door de jaren heen

De VBBM, het was geen uitzondering dat ze een eigenwijs clubje genoemd werden. Toch blijkt dat in de loop van de vele jaren het duidelijk wordt dat het gedachtegoed van de VBBM zo gek nog niet is. Een aantal punten die de VBBM al jaren uitdraagt: Koolstof als onderbelicht component in de bedrijfskringloop, mestkwaliteit, kringlooplandbouw, door middel van voerstrategie emissiereductie bewerkstelligen, de schadelijke effecten van mestinjectie op de bodem en zo zijn er vele speerpunten te noemen.. Was de VBBM voorheen een roepende in de woestijn, langzaamaan krijgen deze onderdelen steeds meer aandacht in de gehele agrarische sector. Een bepaalde werkwijze ontwikkelt zich in in de loop van vele jaren, de weg terug zal evengoed jaren kosten. De VBBM neemt op de koop toe dat zij af en toe een roepende in de woestijn zal zijn, maar is er van overtuigd dat het tij zal keren. Dat proces is al gaande.

De kiem voor De VBBM werd in 1982 gelegd: Jan van der Kroon, grondlegger van de club, constateerde als foerage- (en aanverwante artikelen) handelaar een negatieve tendens van de gezondheid van koeien bij zijn klanten. Na verschillende onderzoeken legde hij een link met de verlaging van het koolstofgehalte in de bedrijfskringloop. Een en ander was het gevolg van de opkomst van de loopstal, waarbij de mest niet meer met stro (koolstofcomponent) vermengd werd. Hij bedacht dat dit gecompenseerd kon worden door toevoeging van klei in de mestkelder, kroontjesprut noemde men dat destijds, zelf noemde hij het ‘carbomix’. Er waren al snel proeven en analyses in de landbouwuniversiteit te Wageningen gedaan die de positieve werking ervan onderstreepten, toch kreeg hij tegenwerking van landbouworganisaties en het ministerie. Uiteindelijk werd de VBBM op 8 mei 1989 opgericht en had de vereniging ten doel om onderzoeken mogelijk te maken én draagvlak te creëren bij landbouworganisaties en overheid. In de statuten staat hierover het volgende vastgelegd:

De vereniging heeft ten doel, door samenwerking van wetenschappelijk en praktijkgericht onderzoek, aan te tonen dat door middel van fysische en ecologische beïnvloeding van de bodem landbouw te bedrijven zonder het milieu schade te berokkenen’.

In de loop van de jaren is het accent komen te liggen op kringlooplandbouw. Hoewel de vereniging aanvankelijk voornamelijk gestoeld was rond die positieve effecten van het koolstofproduct van Van der Kroon, was een bijkomend thema dat de VBBM boeren hun mest bovengronds aan wilden wenden. De reden hiertoe is dat mestinjectie allerlei negatieve neveneffecten heeft die de VBBM boeren niet als negatieve katalysator in hun kringloop willen brengen. In de beginjaren is hiervoor tot aan de hoge raad geprocedeerd door boeren uit de vereniging, de kosten voor de rechtsgang werden uit de vereniging betaald. Dit was uiteraard een erg kostbare aangelegenheid. De VBBM boeren zorgen ervoor dat hun vee mest produceert die minder emitteert dan gangbare mest. Dit wordt bewerkstelligd door de koe op een andere wijze te voeren (eiwitarm en structuurrijk) en wordt bewezen door vele honderden mestmonsters die de boeren in de loop van de jaren hebben laten nemen. Ook is er veel aandacht voor andere manieren om mestkwaliteit te verbeteren. Deze wijze van boeren bewerkstelligt minder uitspoeling, opbouw van organische stof en zodoende wordt het nutriënten verlies aan meerdere kanten beperkt. Dat de mest van zichzelf emissiearm is en er gunstige milieueffecten zijn door toepassing van de werkwijze die de VBBM nastreeft is in de loop van de jaren diverse malen onderbouwd. Tot op heden is er echter nooit de gewenste erkenning, in de vorm van wetgeving, voor deze wijze van boeren gekomen bij de overheid. Medio 2005 heeft De VBBM een certificaat ontwikkeld, die aantoont in welke mate een boer duurzaam scoort in zijn kringloop. Er kwam destijds meer erkenning en draagvlak voor het gedachtegoed van de VBBM, omdat zij toen echt iets in handen hadden waarmee aangetoond kan worden dat zij duurzaam bezig zijn.

De boeren van de VBBM hebben tot op de dag van vandaag vrijstelling voor emissiearm aanwenden. Dit is via de politiek bewerkstelligd, in 2010 was er een praktijkproef, die tot 2013 heeft geduurd. Vervolgens is in 2013 middels een motie die werd ingediend door Henk van Gerven van de SP een vrijstelling voor 5 jaar afgegeven, daar kunnen de VBBM boeren tot en met het jaar 2018 gebruik van maken. Op dit moment zijn we binnen de vereniging hard bezig om de juiste onderbouwing te verkrijgen om ook na 2018 bovengronds te mogen bemesten. Het certificaat was de afgelopen jaren door de vrijstelling enigszins op de achtergrond geraakt, maar we zijn bezig deze in een nieuw en beter jasje te steken, zodat we met een goede onderbouwing onze beleidsmakers tegemoet kunnen treden. Wilt u meer weten over het certificaat, kijkt u dan op de pagina ‘Natuurlijk Kringloop Systeem’. Het afgelopen haar hebben we in september nog een symposium georganiseerd die ontzettend goed bezocht werd, waarop aangetoond is dat er zelfs een verband is tussen bemestingstechnieken en voedselkwaliteit. Wilt u daar meer over lezen kijk dan op de pagina ‘Themadag 8 september’.

Natuurlijk bovengronds bemesten

 

Bovengronds mest aanwenden

De VBBM is een strijdbare vereniging voor de goede zaak: de mogelijkheid verwezenlijken voor het bovengronds aanwenden van mest. Bij wet (Besluit Gebruik Meststoffen) is deze wijze van natuurlijk bemesten sinds 1993 verboden. In plaats daarvan is het ondergronds aanwenden van mest verplicht gesteld. De VBBM heeft zich altijd verzet tegen het ondergronds inwerken van mest. Deze onnatuurlijke toediening is enerzijds geen oplossing, maar de oorzaak van problemen.

Met andere woorden:
door de vermeende hoge uitstoot van ammoniak bij het bovengronds aanwenden van mest is deze wijze niet meer toegestaan. Echter, het ondergronds aanwenden verplaatst de ammoniak naar de bodem (nitraat en lachgas vorming). Bovendien heeft mest licht en zuurstof nodig, om vervolgens door bacteriën en allerlei organismen klaar wordt gemaakt als voeding in de bodem. Dit natuurlijke proces wordt verstoord door ondergrondse aanwending: de mest die op deze wijze in de grond wordt gebracht onttrekt zuurstof aan de bodem om te rijpen. Gevolgen zijn een zuurstofarme omgeving in de bodem met negatieve gevolgen voor de bacteriën en organismen in de bodem.

Wat is echte kringlooplandbouw?

Wat is echte kringlooplandbouw?

Femke Wiersma, onze beleidsmedewerker, zette recent in een discussie op het discussieplatform ‘Foodlog’ uiteen wat volgens ons échte kringlooplandbouw is.
De discussie vindt u hier terug: link

Haar bijdrage, waar wij als vereniging volledig achter staan, luidde zo:

Femke Marije Bakhuisen-Wiersma
  • #20 30 mei ’18 10:22

Beste mensen, ik wil me graag even mengen in de discussie. Ik ben sinds enige jaren betrokken bij de Vereniging tot Behoud van Boer&Milieu; (VBBM) die kringlooplandbouw eigenlijk al verschillende decennia op de kaart proberen te zetten, nou blijkbaar lukt dat steeds succesvoller. De vereniging bestaat inmiddels al bijna 30 jaar en heeft veel kennis opgedaan over kringlopen op, met name, melkveehouderijbedrijven.

De aanleiding in de jaren 80 was een aantal boeren die in toenemende mate gezondheidsklachten bij de koeien constateerden. Na een hele zoektocht kwam men tot de conclusie dat het verdwijnen van een belangrijk deel van het koolstofcomponent in de mest (van de grupstal met stro, naar het systeem van loopstallen met drijfmest) en de anaerobe processen in de mestkelders hier de oorzaak van moest zijn. De anaerobe omzetting van eiwitten wordt ook wel ‘rotting’ genoemd. Het heeft onder andere ten gevolge dat er ammoniak wordt geproduceerd (waar vervolgens beleid op gemaakt wordt) maar er ontstaat bijvoorbeeld ook het zeer giftige blauwzuurgas (u weet wel, de ‘B’ van Zyklon B) omdat er zowel ammoniak als methaan in de mest zit.

Sindsdien heeft VBBM steeds meer kennis ontwikkeld over de totale bedrijfskringloop en is tot de conclusie gekomen dat om het écht goed te doen we meer naar de biologie moeten kijken. Die moet leidend zijn. In Nederland is de ingezette lijn met name technisch en chemisch, dit wordt in stand gehouden door zowel overheid als wetenschap. De wetenschap wijst hierbij naar de overheid, die de onderzoeksvragen formuleert, ja wat ze niet gevraagd wordt, onderzoeken ze niet.

Een echte kringloopboer ziet de gehele bedrijfskringloop als een ‘on going’ proces waarbij je met iedere interventie in die kringloop ook effecten op het volgende systeem in die kringloop bewerkstelligt. De bodem staat hierin centraal. Ook onder boeren leeft soms het idee dat je bemest om het gewas te voeden, maar feitelijk voedt je het bodemleven. Slechts enkele nutriënten zijn direct opneembaar door het gewas, de meeste nutriënten wordt door het talrijke bodemleven in een symbiose omgezet waarbij er uitwisseling plaatsvindt tussen schimmels en bacteriën naar het gewas. Eigenlijk is de bodem het microbioom van een agrarisch bedrijf.

Ik las elders op foodlog de stelling dat men een slecht(er) functionerend microbioom bij mensen aan depressies weet te linken: Nou stel je eens voor dat het microbioom van een agrarisch bedrijf, de bodem dus, constant gevoed wordt met mest wat een rottingsproces heeft ondergaan. Is dat het beste voedsel voor het bodemleven en de miljarden micro-organismen van dat microbioom? VBBM denkt van niet. Stop het ook nog eens onder de grond, met de ontstane ammoniak en het blauwzuurgas op de koop toe. Je kunt je voorstellen dat er ook onder de grond een bepaalde monocultuur ontstaan aan bacteriën en schimmels die hun functie onder deze omstandigheden nog uit kunnen voeren. Dit zorgt ervoor dat er een andere (of minder volledige) samenstelling aan bijvoorbeeld aminozuren beschikbaar is voor het gewas. Dus minder gezonde en complete gewassen. En de negatieve spiraal in de kringloop is een feit. VBBM boeren geven hun koeien een rantsoen (eiwitarm, structuurrijk) waardoor er bijvoorbeeld al gemiddeld 1/3e minder ammoniakaal stikstof in de mest zit dan op gangbare bedrijven. Ook ligt de focus op ervoor te zorgen dat mest fermenteert in plaats van ‘rot’ zodat het het kan dienen als het allerbeste en meest geschikte voedsel voor het microbioom, het bodemleven dus.

We moeten volgens VBBM toe naar bronmaatregelen, geen end of pipe maatregelen. Daar pleit VBBM voor, hier komt binnenkort ook een open uiting over waarin bovenstaande uitgebreider wordt toegelicht. Goed kijken naar de biologie en daar optimaal gebruik van maken. Dat is wellicht minder controleerbaar dan bepaalde technische oplossingen, maar ik hoop van harte dat de boeren die hier actief mee bezig zijn, zoals bij VBBM, de ruimte krijgen dit te blijven doen. Bovengronds bemesten is hier een onderdeel van, zo functioneert dat biologisch gezien ook. Dan kan het op de grond eerst netjes worden verspreid door allerlei insecten die de mest aantrekt, die op hun beurt weer dienen als voer voor weidevogels. VBBM legt de link van terugloop van insecten en weidevogels met mestinjectie. Door de biologie zelf te volgen draag je de beste zorg voor alle schakels in de keten op een bedrijfskringloop.

Heel logisch eigenlijk, want de natuur werkt zelf natuurlijk perfect. Wij mensen denken het alleen beter te weten (en op sommige punten kunnen we aanvullen, maar op bepaalde punten maken we meer stuk dan dat we beter maken).